Şair Eşref Kimdir

Şair Eşref, (d. 1847, Kırkağaç, Manisa – ö. 22 Mayıs 1912, Kırkağaç, Manisa), Türk şair ve kaymakam.

Yaşamı

Asıl ismi Mehmet Eşref olan Şair Eşref’in büyük dedesi Türk alim ve matematikçilerinden Gelenbevi İsmail Efendi, babası nüktedan ve hoşsohbet bir din adamı olan Usulizade Hafız Mustafa Efendi, annesi hafız ve şair olduğu rivayet edilen Arife Hanım’dır. Gelenbe’de dünyaya gelen şairin doğum yılı farklı kaynaklarda 1842-1853 arasında geçmektedir; kaynakların çoğuna göre doğum yılı 1847’dir. Mehmet Zeki Pakal’ın, resmi sicili üzerinde yaptığı araştırmalar ise 1853 doğumlu olduğunu gösterir.

İlköğrenimini Gelenbe’de tamamladı. Manisa’da Hatuniye Medresesi’nde Arapça ve Farsça dersleri aldı. Özel öğretmenlerden matematik, tarih öğrendi.

1870’te Manisa Vilayeti Tahrirat Kalemi’nde memur olarak göreve başladı. Turgutlu, Akhisar ve Alaşehir’de mal müdürlüğü yaptı. Fatsa kaymakamlığına atandı. Arkasından Ünye, Acıpayam, Buldan ve diğer birçok ilçede kaymakam olarak çalıştı. Doğu illerinde bulunduğu sırada Ermenice konuşmayı ve Fransızca okumayı öğrendi. Gördes kaymakamlığı görevi sırasında gördüğü yolsuzlukları şiirleriyle hicvetmesi ve gizli bir cemiyet kurduğu yolunda yapılan suçlamalardan dolayı bir yıl hapse mahkûm edildi. Cezasının ardından İzmir’de gözetimde tutuldu. Tekrar bir jurnalle hapse düşme kaygısından ötürü 1903’te Mısır’a kaçtı. Bir süre Fransa, İsviçre ve Kıbrıs’ta yaşadı. Tekrar Mısır’a döndü, Curcuna isimli mizah dergisinde yazılar yazdı. 1904-1908 yılları arasında altı kitabı yayımlandı.

II. Meşrutiyet ilan edildikten sonra yurda döndü. İzmir’de Edeb Yahu, İstanbul’da Eşref (daha sonra Musavver Eşref adını aldı) isimli mizah dergisinde başyazarlık yaptı. Bu arada Turgutlu kazasında kaymakamlık (1908), Adana’da vali Muavinliği (1909) görevlerinde bulundu. 1909’da emekliye ayrılıp Kırkağaç’a yerleşti. Yaşamının kalan bölümünü burada geçirdi. Kimi kaynaklara göre 1910, kimilerine göre 22 Mayıs 1912’de hayatını kaybetti.

Edebi şahsiyeti

Türk edebiyatının hiciv ustasıdır. Tanık olduğu yolsuzlukların üzerine çekinmeden giden Şair Eşref hicviyelerini daha çok gazel, kaside, muhammes ve özellikle kıtalar biçiminde yazdı. Şair Eşref’in yergileri, Divan şiiri geleneğinin sair esrefuzantısıdır; şekil bakımından Namık Kemal ile Ziya Paşa’nın şiirleriyle aynı çizgidedir. Yergi şiiri alanına getirdiği yenilik, içerik yönündedir. Kullandığı “nazım biçimleri”, “gazel”, “kaside”, “mesnevi” ve “kıt’a”dır. Ölçü olarak, hece ölçüsüyle yazdığı bir tek dörtlük dışında, “aruz ölçüsü”nü kullanmıştır. Eserlerinde daha çok toplumsal konulara yer vermiştir.

Eserleri (başlıca)

  • Deccal (2 Kitap, 1904-1907, Kahire)
  • İstimdad (1905, Mısır)
  • Şah ve Padişah (1906, Kahire)
  • Hasbihal yahut Eşref ve Kemal (1908)
  • İran’da Yangın Var (1908, İstanbul).
  • Şair Eşref Külliyatı (1928- ölümünden sonra)
  • Meclisi Mebusan (1928- ölümünden sonra)
  • Bergüzar (1928-29- ölümünden sonra)
  • Kuyruklu Yıldız (1929- ölümünden sonra)
  • Rüya (1929- ölümünden sonra)
  • Kıt’alar ve Hikâyeler (1929- ölümünden sonra)
  • Deccal (3. Kitap- ölümünden sonra)