Molla Lutfi Kimdir

Molla Lutfî, (d. yaklaşık 1446, Tokat – ö. 23 Ocak 1495, İstanbul) 15. yüzyıl Osmanlı bilgini.

İlk öğrenimini âlim olan babası Kutbüddin Hasan’dan gördü. Daha sonra geldiği İstanbul’da Sinan Paşa’dan mantık, felsefe, kelâm ve onun yönlendirmesiyle Ali Kuşçu’dan matematik okudu. Vezirliğe atanan hocası Sinan Paşa’nın tavsiyesiyle Fâtih Sultan Mehmed onu saray kütüphanesine hâfız-ı kütüb olarak atadı. Buradaki nâdir eserleri inceleme imkânı bularak bilgisini artırdı. Bu sırada padişahla da -şakalaşacak kadar- yakın dostluk kurdu. Ancak bu dostluk uzun sürmedi; vakıf kitaplarına hıyanet suçlamasıyla önce kütüphaneden uzaklaştırıldı. Sinan Paşa’nın padişahla arasının açılıp Seferihisar’a sürülünce onunla beraber gitti (1476), beş yıl sonra Fâtih’in ölümden sonra yine Sinan Paşa ile birlikte İstanbul’a döndü. II. Bayezid tarafından Bursa Yıldırım Bayezid (veya Sultan Murad) Medresesi müderrisliğine atandı. Arkasından sırasıyla Filibe’de Şehâbeddin Paşa, Edirne’de Dârülhadis, İstanbul’da Semâniye, Bursa’da Murâdiye ve muhtemelen tekrar İstanbul’da Semâniye medreselerinde müderrislik yaptı.

Yargılanması ve idamı
Sahn-ı Seman medreselerindeki eğitimi eleştiren Molla Lutfi, Molla Hamîdeddîn ve Molla Muhyiddin gibi ilmiye üyelerini hicvetmiştir. Ağır tahrik içeren eleştirileri sonrasında ulemadan kalabalık bir grup bizzat II. Bayezid’e şikayet ederek Molla Lûtfî’nin bir sapkın olduğunu ve halkı da sapkınlığa teşvik ettiğini bildirmişlerdir. Zındıklık ve ilhâd suçlamasıyla yargılanırken 200 kadar şahidin dinlendiği iki duruşmanın ardından idama mahkûm edilen Molla Lutfi, idamından önce halka suçlamalarla bir ilişkisinin bulunmadığını haykırmış ve kelime-i şehâdet getirmiştir. Cezası 23 Ocak 1495 de Atmeydanı’nda kılıçla boynu vurularak infaz edilmiştir. Naaşı Eyüp’te Defterdar Mahmud Çelebi Mescidi yakınına gömülüdür.

Molla Lutfi’nin idamının açıklanan sebebi her ne kadar zındıklık ise de bu hükmün gerçek sebebinin hemen bütün kaynaklar tarafından hasımlarının kıskançlık ve düşmanlığına bağlandığı görülmektedir. Onun, dönemin ileri gelenlerine ve ulemâya karşı tutum ve davranışlarına da yansıyan kırıcı kişiliği bu düşmanlığın pekişmesini mollalutfikolaylaştırmıştır.

Molla Lutfi’nin bir mescidle ilgili olarak düştüğü (1480) tarihinden onun Sarı Lutfi Mescidi adıyla tanınan bir cami yaptırdığı, değerli kitaplardan meydana gelen bir kitaplığının olduğu ve İstanbul’da adını taşıyan bir mahalle vardır.

Dinî, edebî, felsefî ve fennî ilimlerde eser vermiş bir bilgin olan Molla Lutfi ilim tarihinde “Delos meselesi” diye bilinen bir matematik problemini Taż’îfü’l-meźbah adlı eserinde ele almıştır.