Rene Clair

Rene Clair Kimdir ?

CLAIR, Rene (1898-1981)

Fransız sinema yönetmeni. Müzikal, duygusal güldürü ve masalsı sinema yapıtlarıyla tanınmıştır.

Asıl adı Rene-Lucien Chomette olan Rene Clair, 11 Kasım 1898’de, Paris’te doğdu, 15 Mart 1981’de aynı kentte öldü. Bir sabun tüccarının oğluydu. Küçük yaşta kukla tiyatrosuna, şiir yazmaya, oyunculuğa merak sardı. 1917’de henüz lise öğrencisiyken, I. Dünya Savaşı’na gönüllü olarak katıldı. Savaşta sırtından yaralanarak kısa bir süre için bir Dominiken manastırına kapandı. Savaştan sonra çeşitli filmlerde oyunculuk yaptı. 1922’de Brüksel’e giderek sinema tekniği konusunda öğrenim gördü.

İlk filmini 1923’te çekti. Paris Quı Dort (“Paris Uyuyor”), hareketi durduran ışınları konu edinen bir güldürüydü. Bu filmi, 1924’te Clair’in Fransız öncü (avant-garde) hareketinden aldığı etkileri özümlediği Entr’acte (“Perde Arası”) izledi. Francis Picabia, Erik Satie, Duchamp ve Man Ray’ın katkılarıyla gerçekleşen bu film Gerçeküstücülük’ün özgün örneklerinden biriydi. Öte yandan, örneğin Bunuel’in ilk Gerçeküs-tücü filmlerinin tersine Clair’in amacının seyirciyi şiirsel anlamda kışkırtmaktan çok eğlendirmek olduğu gözlemleniyordu. 1926r4aki La Voyage Imaginaire (“Fiayali Yolculuk”) rüyasında periler ülkesine gittiğini gören bir genç adamın öyküsüydü. Clair’in gerçek anlamda ilk büyük başarısı Un Chapeau de Paille d’Italie (“Italyan Hasır Şapkası”) ile olmuştur. Bu filmde 1895’lerin Paris’ini sevecen bir gözle anlatırken bir yandan da burjuva âdetlerine alaylı bir bakış yöneltir. Sessiz sinemadan sesli sinemaya geçişe rastlayan 1928’ler ve sonrasında Clair’in müzikal ritmlerden yararlanan hafif taşlamalı film üslubu iyice belirginleşir. Sons les Toits de Paris (“Paris Damları Altında”), ilk sesli filmi Le Million (“Milyon”), A Nous la Liberte (“Özgürlük Bizimdir”), Quatorze Juillet (“14 Temmuz”) bu örnekler arasındadır. Tiyat-rovari dekorlardan, sahne üzerinde canlandırılan ha-yal-gerçek karşıtlığından, opera, müzikal ve varyete tekniklerinden yararlanan bu filmlerde“küçükinsan” ın düşleriyle gündelik yaşamından sahneler iç içe verilir. Clair,Fransa’nın “sokaktaki adam”ına, Chaplin’ in “küçük adam”a getirdiği duygu yükünü katarken eleştirinin keskinliğini yumuşatmayı gözetir.

1935’te yapımcı Korda tarafından İngiltere’ye çağrılan Clair orada The Ghost Goes West (“Hayalet Batıya Gidiyor”), Break the News (Son Havadis) ve Air Pur filmlerini çevirdikten sonra Hollywood’a gitti. Orada yaptığı filmler Amerika’ya giden diğer Fransız yönetmenlerin ürünleri yanında biraz sönük
kalmıştır. Marlene Dietrich’li The Flame of New Orleans (“New Orleans Dilberi”), Veronica Lake’li / Married a Witch (“Bir Cadıyla Evlendim”), Clair’in Fransız zerafetinden ve espri duygusundan yararlanan duygusal güldürülerdir.

Clair’in II. Dünya Savaşı’ndan sonra Fransa’da çektiği filmlerde daha olgun bir anlatım ve daha köklü bir duygusal güldürü anlayışı görülür. 1947’deki Le Silence est d’Or (Sükut Altındır) sessiz sinemaya saygı gösterisi niteliğinde bir güldürüydü. Les Belles du Nuit (Gecenin Güzelleri) üstü örtük de olsa sekse dayalı bir düş dünyasını konu ediniyordu. 1955’te çektiği Les Grandes Manoeuvres (Hileli Aşk) ise bir aşk öyküsü çerçevesinde, Fransız aristokrasisinin toplumsal tavırlarının başarılı bir incelemesidir. 1957’de çektiği Porte 4esLi/ı*s’den(“ Leylaklar Sokağı”) sonra Clair’in veriminde bir düşüş gözlemlenir.

Rene Clair, fanteziyi kimi zaman Gerçeküstücülük^ varan, kimi zaman öncü akımlardan yararlanan biçimlerde kullanmış ama çoğunlukla müzikal, duygusal güldürü ve masalsı sinemanın çerçevesinde kalmayı seçmiş bir sanatçıdır.

• YAPITLAR (başlıca): Paris Qui Dort, 1923, (“Paris Uyuyor”); Entr’acte, 1924, (“Perde Arası”); Le Voyage Imaginaire, 1926; Un Chapeau de Paille d’Italie, 1927, (“İtalyan Hasır Şapkası”); Sons les Toits de Paris, 1930, (“Paris Damlan Altında”); A Nous la Liberte, 1931, (“Özgürlük Bizimdir”); Le Million, 1932 (“Milyon”); Quatorze Juillet, 1932, (“14 Temmuz”); The Ghost Goes West, 1935, (“Hayalet Batıya Gidiyor”); Break The News, 1937, (Son Havadis); Air Pur, 1939; The Flame of New Orleans, 1941, (“New Orleans Dilberi”); I Married a Witch, 1942, (“Bir Cadıyla Evlendim”); Le Silence est d’Or, 1947, (Sükut Altındır); Les Belles de Nuit, 1952, (Gecenin Güzelleri); Les Grandes Manoeuvres, 1955, (Hileli Aşk),Porte des Lilas, 1957, (“Leylaklar Sokağı”).

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi