Mustafa Fevzi Çakmak Kimdir

Fevzi Çakmak (1876-1950) Türk asker ve devlet adamı. Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk genelkurmay başkamdir.

Mustafa Fevzi Çakmak
Mustafa Fevzi Çakmak

1876’da İstanbul’da doğdu, 10 Nisan 195Q’de aynı yerde öldü. Topçu Miralayı Ali Sırrı Bey’in oğludur. Soğukçeşme Askeri Rüşdiyesi ve Kuleli Askeri îdadisi’nde okudu. 1896’da Harbiye Mektebi’ ni bitirerek Erkân-ı Harbiye Mektebi’ne girdi. 1898’de kurmay yüzbaşı rütbesiyle orduya katıldı. Bir süre Erkân-ı Harbiye (genelkurmay) 4.şubesinde çalıştı. 1899’da Arnavutluk’taki 18.Nizamiye Fırkası kurmay başkanlığına atandı. Balkanlar’da Sırp ve Arnavut çetecilerin ayaklanmalarını bastırmaya çalıştı. Kısa sürede miralaylığa (albay) dek yükseldi.

1908’de II.Meşrutiyet ilan edildiğinde Taşlıca Mutasarrıfı ve 35.Fırka komutanıydı. 1910’da Arnavutluk’ta çıkan bir ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilen Şevket Turgut Paşa komutasındaki Kosova Kolordusu’nun kurmay başkanı oldu.

1911’de Italyanlar’m Trablusgarb’a saldırmalarının ardından batıdan gelecek bir tehlikeyi önlemek amacıyla kurulan Garp (Vardar) Ordusu’nun kurmay başkanlığına atandı. 1912’de Balkan Savaşı başlayınca bu ordunun Harekât Şubesi başkanlığına getirildi. 1913’te Ankara Redif Fırkası komutanı, bir yıl sonra da mirlivalığa (tuğgeneral) yükselerek V.Kolordu komutanı oldu.

I.Dünya Savaşı’nda kolordusuyla birlikte Çanakkale cephesinde, özellikle Kanlıdere ve Kerevizde-re savunmalarında önemli rol oynadı. Aralık 1915’te Mustafa Kemal’in hastalığı nedeniyle çekildiği Ana-fartalar grubu komutanlığına bir süre vekâlet etti.

Eylül 1916’da II.Kafkas kolordusu komutanı olarak Kafkas cephesine gitti. Temmuz 1917’de aynı cephedeki XI.Kolordu komutanlığına atandı. Aynı yıl merkezi Halep’te olan VII. Ordu’nun komutanı olarak Filistin cephesinde görev aldı. Burada gösterdiği başarılar nedeniyle ferikliğe (korgeneral) yükseldi. Sağlık nedenleriyle İstanbul’da bulunduğu bir dönemde VII.Ordu ağır bir yenilgiye uğrayarak geri çekilmek zorunda kaldı. Mondros Mütarekesi’nin ardından 24 Aralık 1918’den 14 Mayıs 1919’a değin erkân-ı harbiye reisliği, 3 Şubat 1920’den 8 Nisan 1920’ye değin de harbiye nazırlığı görevlerinde bulundu.

17 Nisan 1920’de Anadolu’ya geçti. Kozan milletvekili olarak katıldığı I.TBMM tarafından 3 Mayıs 1920’de milli müdafaa vekilliğine getirildi. Bu görevi 14 Ocak 1922’ye değin sürdürdü. 24 Ocak 1921’de milli müdafaa vekilliğinin yanı sıra icra vekilleri heyeti reisliğine (başbakan) atandı. II.İnönü Savaşı’nın ardından 3 Nisan 1921’de I.ferikliğe (orgeneral) yükseldi.

Sakarya Savaşı’ndan bir süre önce Mustafa Kemal’in başkomutan olması üzerine 3 Ağustos 1921’de erkân-ı harbiye reisliği görevi Fevzi Paşa’ya verildi. 9 Temmuz 1922’de İcra vekilleri heyeti reisliğini Rauf Bey’e (Orbay) devretti. Başkomutanlık Meydan Savaşı’nın ardından 3 Eylül 1922’de müşirliğe (mareşal) yükseldi. 27 Ekim 1922’de erkân-ı harbiye reisliğinin yanı sıra Garp Cephesi komutanlığını da üstlendi.

30 Ekim 1924’te asker milletvekillerinden iki görevden birini seçmeleri istendiğinde erkân-ı harbiye reisliği görevini tercih etti.

Fevzi Çakmak, 23 yılı aşkın bir süre genelkurmay başkanlığı yaptıktan sonra 12 Ocak 1944’ te yaş durumundan emekliye ayrıldı. 1946 seçimlerinde Demokrat Parti listesinden bağımsız İstanbul milletvekili seçilerek meclise döndü. 12 Temmuz 1948’de DP’den ayrıldı. 20 Temmuz 1948’de DP’den ayrılanlarIN toplandığı Millet Partisi’nin kurucuları arasında yer aldı ve partinin fahri başkam oldu.

Eserleri :

Garbi Rumeli’nin Suret-i Ziyat ve Balkan Harbinde Garp Cephesi Hakkında Konferanslar, 1927; Büyük Harpte Şark Cephesi Hareketleri, 1936.